Τα τελευταία χρόνια, ο δημόσιος διάλογος ήταν γεμάτος από αποκαλύψεις, καταγγελίες και κινήματα που έφεραν στο φως τις σκοτεινές πτυχές της εργασιακής και κοινωνικής πραγματικότητας. Η φάση της denunciation -της γενναίας δηλαδή καταγγελίας περιστατικών κακοποίησης, εκφοβισμού, σεξισμού και κατάχρησης εξουσίας- λειτούργησε ως σεισμική δόνηση. Έσπασε τα στεγανά, έδωσε φωνή σε όσους και όσες σιωπούσαν και κατέστησε σαφές ότι η ανοχή στην τοξικότητα έχει πλέον ημερομηνία λήξης.
Ωστόσο, καθώς τα φώτα της δημοσιότητας μετακινούνται και τα hashtags χάνουν τη δυναμική της αρχικής τους viral έκρηξης, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: Τι γίνεται την «επόμενη μέρα»; Πώς μεταφράζεται η γυναικεία αλληλεγγύη μέσα στους χώρους εργασίας, πέρα από τα θεωρητικά συνθήματα, τις αναρτήσεις συμπαράστασης και τις επιφανειακές διακηρύξεις;
Από την αντίδραση στη θεσμική πρόληψη
Η αλληλεγγύη στο σύγχρονο γραφείο ή οργανισμό δεν περιορίζεται πλέον σε μια αγκαλιά διαμαρτυρίας ή σε ένα υποστηρικτικό σχόλιο στα social media. Μεταφράζεται στη δημιουργία ασφαλών, θεσμικών μηχανισμών.
-
Υπάρχουν σαφείς πολιτικές μηδενικής ανοχής στη σεξουαλική παρενόχληση και στον εργασιακό εκφοβισμό (bullying);
-
Υπάρχουνε ανεξάρτητοι δίαυλοι καταγγελίας εσωτερικά στην εταιρεία, όπου μια εργαζόμενη μπορεί να μιλήσει χωρίς τον φόβο της απόλυσης ή της επαγγελματικής περιθωριοποίησης; Η πραγματική αλληλεγγύη απαιτεί δομές που προστατεύουν πριν ακόμα χρειαστεί να γίνει η καταγγελία.
Οικονομική ισότητα και διαφάνεια
Η τοξικότητα στους χώρους εργασίας δεν είναι μόνο συμπεριφορική· είναι βαθιά δομική και οικονομική. Η αλληλεγγύη μεταξύ γυναικών στον επαγγελματικό στίβο περνάει μέσα από το θάρρος να συζητάμε ανοιχτά για τους μισθούς μας, να διεκδικούμε ίσες αμοιβές για ίσες θέσεις εργασίας και να σπάμε τη λεγόμενη «γυάλινη οροφή». Όταν μια γυναίκα σε θέση ισχύος φροντίζει να ανοίγει τον δρόμο, να γίνεται μέντορας και να αναδεικνύει νεότερες συναδέλφους αντί να υιοθετεί τα πατριαρχικά πρότυπα ανταγωνισμού (“queen bee syndrome”), τότε περνάμε από τη θεωρία στην πράξη.
Η κατάργηση του victim blaming και η κουλτούρα της ακρόασης
Στη φάση της denunciation, είδαμε συχνά την κοινωνία -και τους ίδιους τους χώρους εργασίας- να αναζητούν ευθύνες στο θύμα («τι φορούσε;», «γιατί δεν μίλησε νωρίτερα;»). Η αλλαγή κουλτούρας σημαίνει ότι σταματάμε να εξετάζουμε τη συμπεριφορά του θύματος και εστιάζουμε αποκλειστικά στη συμπεριφορά του θύτη και στην ευθύνη του οργανισμού. Σημαίνει ότι μάθαινα να ακούμε ενεργητικά: όταν μια γυναίκα εκφράζει μια δυσκολία, η πρώτη αντίδραση δεν πρέπει να είναι η αμφισβήτηση, αλλά η ασφάλεια και η στήριξη.
Από την ενσυναίσθηση στην ουσιαστική συμπερίληψη
Η αλληλεγγύη δεν είναι προνόμιο των λίγων ούτε αφορά μόνο τις γυναίκες προνομιακών στρωμάτων. Περιλαμβάνει τη φροντίδα για τη μητέρα που επιστρέφει στην εργασία, για τη γυναίκα μεγαλύτερης ηλικίας που αντιμετωπίζει ηλικιακό ρατσισμό (ageism), για τη θηλυκότητα που παλεύει να βρει ισορροπία σε ένα αφιλόξενο περιβάλλον. Απαιτείται μια ολιστική προσέγγιση όπου η διαφορετικότητα και η ενσυναίσθηση γίνονται βασικοί πυτλώνες της εταιρικής κουλτούρας.
Το στοίχημα του αύριο
Η μετάβαση από την καταγγελία στην αλλαγή κουλτούρας είναι ένας μακρύς, επίμονος και συχνά αθέατος δρόμος. Απαιτεί εσωτερική δουλειά από τους οργανισμούς και καθημερινή εγρήγορση από εμάς τους ίδιους. Τα συνθήματα έβαλαν το θεμέλιο λίθο, αλλά η αληθινή αλλαγή χτίζεται καθημερινά: στον τρόπο που διαχειριζόμαστε τα στερεότυπα στα meeting, στον τρόπο που υποστηρίζουμε τη συνάδελφο που δοκιμάζεται, και στην επιμονή μας να απαιτούμε εργασιακούς χώρους όπου ο σεβασμός δεν είναι πολυτέλεια, αλλά αυτονόητο δικαίωμα.